درحالی که طی ماههای اخیر موج تازهای از واردات اتوبوسهای برقی عمدتا چینی به کشور روانه شده، یک شرکت دانشبنیان داخلی با تکیه بر تجربه ۵ ساله و تولید انبوه از سال گذشته، نهتنها مدعی رقابت با این نمونههای وارداتی است، بلکه پیشنهاد کاهش ۳۰ درصدی قیمت در ازای عقد قراردادهای بلندمدت و ارائه گارانتی ۸ ساله باتری را روی میز گذاشته است.
شرکت تولید اتوبوس برقی پارسان که تحویل موفق محصول به فردیس و شهرداری تهران را پشتسر گذاشته، اکنون با دو محصول «زیما» (دانشبنیان و ساخت داخل) و «زتا» (همبندی با همکاری ژونتونگ چین) وارد فاز توسعه سبد محصول شده است. از همین رو برای بررسی وضعیت تولید اتوبوس برقی این شرکت با «مهدی بالو»، مدیرعامل شرکت تولید اتوبوس برقی پارسان به گفتوگوی اختصاصی پرداختیم:
با توجه به اینکه صنعت حملونقل عمومی کشور سالها با ناوگان فرسوده دستبهگریبان بوده و شهرداریها همواره بین کیفیت، قیمت و خدمات پس از فروش اتوبوسهای داخلی و خارجی دچار تردید شدهاند، شرکت شتاب در حال حاضر چه تعداد محصول در سبد خود دارد و چشمانداز توسعه تولید و تنوع محصولات شما برای پاسخ به نیازهای متنوع شهرهای ایران چیست؟
شرکت تولید اتوبوس برقی پارسان کار خود را دقیقا پنج سال پیش شروع کرد و از سال گذشته موفق به اخذ تاییدیه از سازمان ملی استاندارد و شروع تولید انبوه شد. خوشبختانه تا امروز محصولات خود را بهشهرداری فردیس البرز و شهرداری تهران تحویل داده است و رضایت کامل این نهادها را جلب کرد. این موفقیت دو دستاورد داشت: «نخستاینکه اطمینان حاصل شد راه درستی در پیش گرفته شده است. همچنین نقدینگی حاصل از این قراردادها صرف رشد ظرفیت خط تولید شد. درحال حاضر دو محصول داریم؛ محصول اول «زیما» نام دارد که کاملا دانشبنیان است و طراحی و ساخت آن در داخل انجام شده و تمام اتوبوسهایی که تاکنون تحویل دادهایم از همین نوع بوده است. محصول دوم «زتا» است که بهصورت (قطعات منفصله) از شرکت معتبر چینی ژونتونگ تامین میشود. هدف از تعریف این محصول جدید، از یک طرف ایجاد رقابت در کیفیت و قیمت بین محصول ایرانی و محصول مشترک است و از طرف دیگر ایجاد تنوع در سبد محصول برای پاسخگویی به نیازهای حملونقل درونشهری در نقاط مختلف کشور است.
یکی از نقدهایی که همواره به اتوبوسهای وارداتی وارد میشود، قیمت تمامشده بالای آنها از یک سو و نبود خدمات پس از فروش پایدار است؛ آیا محصولات داخلی نسبت به رقبای خارجی با حفظ کیفیت ارزانتر هستند؟
در بحث مقایسه قیمت اتوبوس برقی وارداتی و اتوبوس ساخت داخل باید حداقل پنج عامل موثر را همزمان در نظر گرفت؛ تیراژ تولید یا سفارشگذاری، مشخصات فنی، هزینههای خدمات پس از فروش، هزینههای مرتبط با حمل و تعرفههای گمرکی و هزینههای مرتبط با مالیات و بیمه و نقل و انتقال خودرو به مشتری. با در نظر گرفتن عوامل فوق، قیمت تمامشده اتوبوس برقی با حفظ کیفیت میتواند نسبت به اتوبوسهای وارداتی خارجی کاهش یابد. البته باید یادآور شد مزایای مرتبط با تقویت زنجیره قطعهسازان داخلی، کمک به اشتغال پایدار، استفاده از ظرفیت نخبگانی و دانشگاهی و بومیسازی این محصول متناسب با آب و هوا و اقلیم نواحی مختلف نیز از مزایای تولید داخل این محصول دانشبنیان است.
یکی از دغدغههای اصلی مدیران شهری هنگام خرید ناوگان حملونقل عمومی، بهویژه اتوبوسهای برقی که فناوری نسبتا جدیدی محسوب میشوند، مساله خدمات پس از فروش و تامین قطعات است. شرکت شتاب با اتکا به چه ساختاری این شبکه را مدیریت میکند و چه تضمینی برای دسترسی سریع شهرداریها به قطعات و خدمات در شهرهای مختلف کشور وجود دارد؟
نقطهقوت اصلی شرکت تولید اتوبوس برقی پارسان نسبت به رقبای وارداتی، خدمات پس از فروش آن است. شرکت عقابافشان که سابقه طولانی در صنعت تولید و خدمات حملونقل درونشهری و برونشهری در ایران دارد، یکی از سهامداران اصلی شرکت ما است. این شرکت در بسیاری از شهرهای بزرگ کشور شبکه خدمات فعال دارد و خدمات پس از فروش محصولات ما بهصورت کامل به این شرکت واگذار شد. مزیت اصلی شبکه خدمات پس از فروش شرکت عقابافشان، سامانه پایش برخط (آنلاین) ناوگان است. این سامانه بهصورت لحظهای عملکرد فنی هر اتوبوس را کنترل میکند و هشدارهای لازم را بهراننده یا مصرفکننده نهایی درخصوص نگهداری بهینه اتوبوس ارسال میکند. پایش عملکرد اتوبوس برقی و اقدامات پیشگیرانه برای حفظ کیفیت، ایمنی، دوام و عملکرد آن بسیار حیاتی است.
یکی از نگرانیهای جدی خریداران اتوبوسهای برقی، عمر مفید باتری و الکتروموتور و هزینههای تعویض آنهاست که معمولا بخش قابل توجهی از قیمت تمامشده خودرو را تشکیل میدهد. عمر مفید این قطعات در محصولات شتاب چقدر است و چه گارانتی یا وارانتی برای آنها در نظر گرفتهاید؟
خوشبختانه با تامینکننده باتری و موتور قرارداد خوبی بسته شد که طی آن، گارانتی باتری ۸ سال و الکتروموتور ۵ سال تمام است. قطعات فوق اجزای گرانقیمت اتوبوس برقی هستند که این دوره گارانتی، نگرانیهای بهرهبردار را بهحداقل میرساند.
بحث داخلیسازی همواره یکی از شاخصهای اصلی ارزیابی خودروسازان داخلی بوده است؛ هم از منظر کاهش وابستگی به خارج و هم از نظر اشتغال و توسعه زنجیرهتامین. وضعیت داخلیسازی در اتوبوس زیما درحال حاضر چگونه است و برای افزایش آن در میانمدت و بلندمدت چه برنامهای دارید؟
داخلیسازی اتاق اتوبوس و تامین قطعاتی مانند محور و برخی قطعات الکترونیکی از سازندگان داخلی، میزان خودکفایی محصول ما را به ۴۱ درصد رسانده است. داخلیسازی قطعات خارجی وابسته بهتعداد تولید است. صرفه اقتصادی برای سازندگان داخلی با سفارشگذاری تعداد بالا میسر میشود. بنابراین اعتماد شهرداریها به اتوبوسسازان داخلی انگیزه داخلیسازی را بالاتر خواهد برد. خوشبختانه زنجیرهتامین قطعات و مجموعههای فوقالعادهای در ایران وجود دارد و با افزایش تعداد تولید، در بخش خودکفایی هم رشد خوبی خواهیم داشت. برای الکتروموتور، چند شرکت داخلی داریم که توان ساخت دارند و ما آماده همکاری با آنها هستیم. اما درمورد باتری، هنوز تولید داخل اقتصادی نیست که امیدواریم با رشد تولید خودروهای برقی، این بخش هم بهمرور داخلیسازی شود.
با توجه به سرمایهگذاری انجامشده، ظرفیت فعلی تولید هفتگی و سالانه شرکت شتاب چقدر است و در صورت افزایش تقاضا، حداکثر ظرفیتی که میتوانید به آن برسید چه عددی خواهد بود؟ از نظر زیرساخت و فضای فیزیکی در چه وضعیتی قرار دارید؟
با ظرفیت فعلی شرکت و سرمایهگذاری انجامشده، در حال حاضر هفتهای ۲ دستگاه تولید میکنیم که یعنی سالانه ۱۰۰ دستگاه. با داشتن سفارش ساخت در حجم بالا امکان استفاده از ظرفیت تولید خطوط مجاور که درحال حاضر برای محصولات دیزلی استفاده میشود وجود دارد که در این صورت امکان تولید سالانه ۲۵۰ اتوبوس برقی در سال فراهم خواهد بود.
شرکت شتاب در مقایسه با رقبای داخلی (سایر تولیدکنندگان اتوبوس در ایران) و رقبای خارجی (بهویژه اتوبوسهای وارداتی چینی) به ترتیب چه مزیتهایی دارد؟ مشتری وقتی محصول شما را انتخاب میکند، دقیقا چه چیزی به دست میآورد که از رقبا نمیتواند بگیرد؟
مزیتها در سه دسته کاملا مشخص دستهبندی میشود: مزیت اول، ویژگی فنی است. اتوبوس زیما به جدیدترین فناوری روز مجهز است. موتورهای الکتریکی روی محور عقب و در نزدیک چرخها قرار دارند که هم مصرف انرژی را کاهش میدهد و هم امکان ساخت اتاق بدون پله را فراهم میکند. یعنی کف اتوبوس کاملا هموار است و مسافر برای نشستن در قسمتهای عقب اتوبوس نیازی به بالا رفتن از پله ندارد. این ویژگی برای مسافران سالمند، کودکان و افراد دارای معلولیت یک امتیاز بزرگ است.
مزیت دوم، داشتن خدمات پس از فروش گسترده، قدرتمند، هوشمند و برخط است.
مزیت سوم، بومیسازی محصول بر اساس نیاز محلی است. چون اتوبوس در داخل کشور طراحی و ساخته شده است امکان سفارشیسازی آن متناسب با اقلیم هر شهر وجود دارد که در این صورت قیمت نهایی اتوبوس هم کاهش مییابد.
با توجه به اینکه در ماههای اخیر شاهد ورود محمولههای مختلف اتوبوس برقی وارداتی به کشور بودهایم، اگر یکی از این اتوبوسهای وارداتی در شهرهای ایران دچار مشکل فنی شود و واردکننده نتواند خدمات پس از فروش مناسبی ارائه دهد، آیا شرکت شتاب آمادگی دارد به این اتوبوسها سرویس دهد؟
اگر رقبای وارداتی در خدمات پس از فروش دچار مشکل هستند، ما آماده هستیم در قالب قرارداد فیمابین تجربه خود را در اختیار آنها قرار دهیم. نمیگذاریم شهرداریها با چالش مواجه شوند. ظرفیت این کار را هم داریم و تعهد ما به حملونقل عمومی کشور فراتر از رقابت تجاری است.
