این وسیله که زمانی تنها یک ابزار تفریحی محسوب می‌شد، امروز به بخشی از زنجیره حمل‌ونقل شهری در کشورهای توسعه‌یافته تبدیل شده و میلیون‌ها سفر روزانه با استفاده از آن انجام می‌شود.

در ایران نیز طی ماه‌های اخیر حضور اسکوترهای برقی در معابر شهری بیش از گذشته به‌چشم می‌خورد. با این حال نبود قوانین مشخص، زیرساخت‌های مناسب و چارچوب‌های اجرایی موجب شده این وسیله نوظهور همچنان در وضعیت مبهمی قرار داشته باشد. این درحالی است که بسیاری از کارشناسان حوزه حمل‌ونقل معتقدند اسکوترهای برقی در صورت ساماندهی صحیح می‌توانند بخشی از بار سفرهای کوتاه درون‌شهری را برعهده گرفته و در کاهش ترافیک و آلودگی هوا نقش موثری ایفا کنند.

ظهور نسل جدید حمل‌ونقل شهری

طی یک دهه گذشته مفهوم «میکروموبیلیتی» یا حمل‌ونقل خرد در بسیاری از کشورهای جهان مورد توجه قرار گرفته است. منظور از حمل‌ونقل خرد، استفاده از وسایل نقلیه سبک و کم‌مصرف برای سفرهای کوتاه شهری است؛ وسایلی مانند دوچرخه‌ها و اسکوترهای برقی و خودروهای بسیار کوچک شهری.

بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از سفرهای روزانه شهروندان در کلان‌شهرها کمتر از پنج کیلومتر است. بسیاری از این سفرها با خودروهای شخصی انجام می‌شود؛ خودروهایی که ضمن اشغال فضای خیابان، باعث افزایش مصرف سوخت و تولید آلاینده‌های زیست‌محیطی نیز می‌شوند.

اسکوترهای برقی دقیقا برای پاسخ به همین نیاز طراحی شده‌اند. این وسایل با ابعاد کوچک، مصرف انرژی بسیار پایین و قابلیت جابه‌جایی آسان می‌توانند جایگزین مناسبی برای بخشی از سفرهای کوتاه شهری باشند.

تجربه موفق شهرهای اروپایی

در سال‌های اخیر بسیاری از شهرهای اروپایی استفاده از اسکوترهای برقی را در قالب طرح‌های حمل‌ونقل عمومی و اشتراکی توسعه داده‌اند. در شهرهایی مانند پاریس، برلین، مادرید، رم و کپنهاگ، اسکوترهای برقی به بخشی از سیستم حمل‌ونقل شهری تبدیل شده‌اند.

شهروندان می‌توانند از طریق اپلیکیشن‌های تلفن‌همراه نزدیک‌ترین اسکوتر را پیدا کرده و پس از طی مسیر مورد نظر، آن را در ایستگاه‌های مشخص یا محدوده‌های تعیین‌شده پارک کنند.

هدف اصلی از این سیاست، کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و تسهیل دسترسی شهروندان به ایستگاه‌های مترو، اتوبوس و قطارهای شهری بوده است.

کارشناسان حمل‌ونقل معتقدند اسکوترها در بسیاری از شهرهای اروپایی توانسته‌اند مشکل «آخرین کیلومتر سفر» را تا حد زیادی برطرف کنند؛ یعنی مسافران می‌توانند پس از پیاده شدن از مترو یا اتوبوس، فاصله باقی‌مانده تا مقصد را با اسکوتر طی کنند.

آمریکا و توسعه حمل‌ونقل اشتراکی

در ایالات‌متحده نیز شرکت‌هایی مانند Lime و Bird طی سال‌های اخیر میلیون‌ها دستگاه اسکوتر برقی را وارد ناوگان حمل‌ونقل اشتراکی شهرها کرده‌اند.

در شهرهایی مانند لس‌آنجلس، سانفرانسیسکو، شیکاگو و واشنگتن، اسکوترهای برقی به گزینه‌ای محبوب برای سفرهای کوتاه تبدیل شده‌اند. بسیاری از کاربران ترجیح می‌دهند به‌جای استفاده از خودرو برای مسیرهای یک تا سه کیلومتری، از این وسایل بهره بگیرند.

بررسی‌های انجام‌شده در برخی شهرهای آمریکا نشان می‌دهد بخشی از سفرهایی که پیش از این با خودروهای شخصی انجام می‌شد، اکنون توسط اسکوترهای برقی جایگزین شده است؛ موضوعی که می‌تواند در کاهش مصرف سوخت و ترافیک شهری اثرگذار باشد.

نقش اسکوترها در کاهش آلودگی هوا

یکی از مهم‌ترین مزایای اسکوترهای برقی، تولید نکردن آلایندگی مستقیم در زمان حرکت است. برخلاف خودروهای بنزینی و موتورسیکلت‌های احتراقی، این وسایل از موتورهای الکتریکی استفاده می‌کنند و در زمان تردد هیچ‌گونه گاز آلاینده‌ای تولید نمی‌کنند.

در شهرهایی که بخش بزرگی از آلودگی هوا ناشی از تردد خودروها و موتورسیکلت‌هاست، استفاده گسترده از وسایل حمل‌ونقل برقی می‌تواند به کاهش انتشار آلاینده‌ها کمک کند.

البته کارشناسان تاکید دارند که اثر واقعی اسکوترها بر محیط‌زیست زمانی قابل توجه خواهد بود که جایگزین خودروهای شخصی شوند؛ نه آن‌که صرفا جای پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری را بگیرند.

کاهش ترافیک و اشغال کمتر فضای شهری

یکی دیگر از مزایای مهم اسکوترهای برقی، نیاز اندک آن‌ها به فضای پارک و تردد است. یک خودرو سواری برای پارک به چندین متر مربع فضا نیاز دارد؛ درحالی که چندین اسکوتر را می‌توان در همان فضا مستقر کرد.

همچنین عرض کم این وسایل باعث می‌شود فشار کمتری به شبکه معابر شهری وارد شود. بسیاری از شهرها با ایجاد مسیرهای ویژه دوچرخه و اسکوتر تلاش کرده‌اند بخشی از بار ترافیکی خیابان‌ها را کاهش دهند. درواقع توسعه حمل‌ونقل سبک برقی می‌تواند مکمل توسعه حمل‌ونقل عمومی باشد و نه رقیب آن.

چالش ایمنی؛ مهم‌ترین دغدغه شهرها

در کنار مزایا، اسکوترهای برقی با چالش‌هایی نیز روبه‌رو هستند. مهم‌ترین نگرانی مدیران شهری در سراسر جهان، موضوع ایمنی است. سرعت نسبتا بالا، ابعاد کوچک و آسیب‌پذیری کاربران در برابر خودروها موجب شده برخی شهرها مقررات سختگیرانه‌ای برای استفاده از این وسایل تدوین کنند. استفاده اجباری از کلاه ایمنی، تعیین حداکثر سرعت، ممنوعیت تردد در برخی معابر و ایجاد مسیرهای اختصاصی از جمله اقداماتی است که در کشورهای مختلف برای کاهش حوادث انجام شده است.

ضرورت قانون‌گذاری در ایران

افزایش تعداد اسکوترهای برقی در شهرهای ایران نشان می‌دهد این وسیله به‌تدریج در حال ورود به زندگی روزمره شهروندان است. با این حال، نبود قوانین مشخص درباره نحوه تردد، بیمه، پلاک‌گذاری و مسئولیت‌های حقوقی موجب شده ابهامات زیادی در این حوزه وجود داشته باشد. کارشناسان معتقدند ممنوعیت کامل راهکار بلندمدتی برای مدیریت این پدیده نیست. همان‌گونه که بسیاری از کشورهای جهان با تدوین مقررات مشخص توانسته‌اند از مزایای اسکوترهای برقی بهره‌مند شوند، در ایران نیز می‌توان با ایجاد زیرساخت‌های مناسب و تدوین قوانین شفاف، استفاده ایمن و قانونمند از این وسایل را توسعه داد.

آینده حمل‌ونقل شهری در اختیار وسایل برقی

روند جهانی نشان می‌دهد سهم وسایل نقلیه برقی سبک در سال‌های آینده افزایش خواهد یافت. بسیاری از شهرها سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در توسعه زیرساخت‌های مرتبط با حمل‌ونقل خرد انجام داده‌اند و انتظار می‌رود اسکوترهای برقی نقش پررنگ‌تری در جابه‌جایی‌های شهری ایفا کنند. در شرایطی که کلان‌شهرهای ایران نیز با مشکلاتی نظیر ترافیک، آلودگی هوا و محدودیت فضا روبه‌رو هستند، اسکوترهای برقی می‌توانند بخشی از راه‌حل باشند؛ البته به شرط آن‌که توسعه این وسیله با برنامه‌ریزی، قانون‌گذاری و ایجاد زیرساخت‌های لازم همراه شود.

اسکوترهای برقی امروز دیگر یک وسیله تفریحی صرف نیستند. تجربه شهرهای پیشرفته جهان نشان می‌دهد این وسایل می‌توانند به‌عنوان بخشی از شبکه حمل‌ونقل شهری عمل کرده و در کاهش ترافیک، کاهش مصرف سوخت، بهبود دسترسی شهروندان به حمل‌ونقل عمومی و کاهش آلایندگی‌های شهری نقش‌آفرینی کنند.

با این حال موفقیت این مدل حمل‌ونقل در گرو وجود قوانین روشن، زیرساخت‌های مناسب، فرهنگ‌سازی و رعایت الزامات ایمنی است. در چنین شرایطی اسکوترهای برقی می‌توانند از یک چالش نوظهور به فرصتی برای توسعه حمل‌ونقل پاک و پایدار در شهرهای ایران تبدیل شوند.