صنعت‌خودرو در شرایطی قرار گرفته که تلاقی هم‌زمان فشارهای مالی، ارزی، انرژی و لجستیکی، توان فعالیت بسیاری از واحدهای قطعه‌سازی را محدود کرده است. کاهش قدرت خرید خانوارها، دشواری تأمین مواداولیه و تاخیر در پرداخت مطالبات، برنامه‌ریزی تولید را با ابهام مواجه کرده و چشم‌انداز این بخش را شکننده‌تر ساخته است. در چنین وضعیتی، تداوم فعالیت به حمایت هماهنگ، تصمیم‌گیری واقع‌بینانه و تقویت پیوند میان سیاستگزاری و فعالیت اقتصادی نیازمند است.
بحران نقدینگی و توقف پرداخت‌ها
محمدعلی ذکریایی، عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور درباره وضعیت تولید و شرایط قطعه‌سازان به «دنیای‌خودرو» گفت: «اوضاع تولید به‌شرایطی رسیده که دیگر نمی‌دانیم چه اتفاقی در حال رخ دادن است. ایران‌خودرو تا پیش از این یکی از نقاط قوت ما بود و مطالبات قطعه‌سازان را پرداخت می‌کرد؛ اما اکنون همان مجموعه نیز با مشکلات جدی مواجه شده است. در حال حاضر به‌جای پرداخت مطالبات، پیشنهاد می‌شود خودرو دریافت کنیم؛ این موضوع نشان می‌دهد وضعیت نقدینگی در صنعت‌خودرو تا چه اندازه نامناسب و نگران‌کننده است.»
این مقام صنفی افزود: «شرایط خودروسازی بسیار دشوار شده و ما واقعا نمی‌دانیم باید چه اقدامی انجام دهیم. مشخص نیست این وضعیت درنهایت به کجا خواهد رسید. وقتی خودروسازی که باید محور اصلی زنجیره تولید باشد، با کمبود نقدینگی مواجه می‌شود و توان پرداخت بدهی‌های خود را از دست می‌دهد، طبیعی است که قطعه‌سازان نیز با مشکلات گسترده‌تری روبه‌رو شوند.»
ذکریایی درباره آغاز پرداخت مطالبات قطعه‌سازان از طریق خودرو تصریح کرد: «این اتفاق نتیجه افزایش مشکلات در صنعت‌خودرو است. افزایش شدید قیمت‌ها، تورم سنگین و کاهش قدرت خرید مردم، بازار خودرو را با چالش جدی مواجه کرده است.»
وی اضافه کرد: «قیمت خودرو به‌شکل غیرقابل باوری افزایش یافته است. امروز قیمت یک دستگاه ۲۰۷ به حدود ۵ میلیارد و ۳۰ میلیون‌تومان رسیده است. پرسش این است که چه کسی توان خرید چنین خودرویی را دارد؟ وقتی مردم قدرت خرید خودرو را از دست می‌دهند، فروش کاهش پیدا می‌کند، منابع مالی خودروساز محدود می‌شود و درنهایت این فشار به قطعه‌ساز منتقل خواهد شد.»
تصمیم‌های سیاسی به‌طور مستقیم بر صنعت، تجارت، حمل‌ونقل، تامین مواداولیه و دسترسی به منابع مالی تاثیر می‌گذارد. وقتی مسیرهای مختلف ارتباطی بسته می‌شود طبیعی است که تولید نیز تحت فشار قرار بگیرد
این قطعه‌ساز با اشاره به هم‌زمانی افزایش قیمت خودرو با رشد هزینه‌های عمومی زندگی اظهار داشت: «موضوع فقط صنعت‌خودرو نیست. در کنار خودرو، قیمت سایر کالاها و نیازهای مردم نیز افزایش قابل‌توجهی داشته است. خانوارها با هزینه‌های سنگین مسکن، مواد غذایی، انرژی و سایر نیازهای روزمره مواجه هستند و در چنین شرایطی خرید خودرو برای بسیاری از مردم به یک امر دست‌نیافتنی تبدیل شده است.»
سرایت بحران به صنایع
رئیس انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مازندران درباره وضعیت سایر صنایع گفت: «صنعت نساجی نیز دچار بحران جدی شده است. کارخانه‌های متعددی را دیده‌ام که فعالیت خود را متوقف کرده‌اند و توان ادامه کار ندارند. شرایط این بخش حتی از صنعت‌خودرو نیز دشوارتر است. در بسیاری از حوزه‌ها وضعیت مناسبی وجود ندارد و صنایع مختلف با بحران روبه‌رو هستند.»
ذکریایی افزود: «درمورد پتروشیمی و برخی بخش‌های دیگر اطلاعات دقیقی ندارم؛ اما می‌دانم بسیاری از واحدهای فولادسازی نیز دچار مشکل شده‌اند. حتی شرکت‌هایی که ما مواداولیه خود را از آن‌ها تهیه می‌کردیم، اکنون برای تامین مواداولیه خودشان با مشکل مواجه هستند. برای نمونه، شرکت کویر کاشان که از آن ورق دریافت می‌کردیم، در تامین مواداولیه دچار چالش شده است.»
وی تصریح کرد: «صنایع هر روز با چالش‌های سنگین‌تری مواجه می‌شوند. وقفه در تولید افزایش یافته و پس از وقفه، توقف فعالیت و در برخی موارد تعطیلی رخ می‌دهد. این روند به‌تدریج درحال گسترش است و اگر برای آن راهکاری پیدا نشود، بخش بیشتری از ظرفیت صنعتی کشور از چرخه تولید خارج خواهد شد.»
این مقام صنفی درباره میزان فعالیت قطعه‌سازان در استان مازندران گفت: «درشرایط فعلی، قطعه‌سازان مازندران به‌طور متوسط با حدود ۵۰ درصد ظرفیت خود فعالیت می‌کنند. این میزان تولید با ظرفیت سال گذشته قابل مقایسه نیست. سال گذشته، به‌ویژه پیش از خردادماه ۱۴۰۴ و پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه، شرایط تولید نسبتا عادی بود و بسیاری از واحدها با ظرفیت ۸۰ تا ۹۰ درصد فعالیت می‌کردند.»
وی تایید کرد: «اگر ظرفیت تولید فعلی را با شرایط عادی سال گذشته مقایسه کنیم، کاهش تولید بیش از ۳۰ درصد است و می‌توان گفت حدود ۴۰ درصد از ظرفیت تولید قطعه‌سازان کاهش یافته است. این کاهش فقط به یک عامل مربوط نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از مشکلات شامل کمبود نقدینگی، دشواری تامین مواداولیه، افزایش نرخ ارز، کاهش تقاضا و محدودیت‌های حمل‌ونقل، تولید را تحت‌تاثیر قرار داده است.»
دشواری تامین مواداولیه
ذکریایی درباره روند تامین مواداولیه اظهار داشت: «شرایط تامین مواداولیه مثبت نیست و نمی‌توان آن را عادی ارزیابی کرد. ما در حال عبور از یک دوره بسیار نامناسب هستیم. از یک سو تامین کالا با محدودیت مواجه شده و از سوی دیگر، افزایش نرخ ارز هزینه خرید را بالا برده است. وقتی قیمت ارز با سرعت افزایش پیدا می‌کند، امکان برنامه‌ریزی برای تولید و خرید مواداولیه از بین می‌رود.»
وی با اشاره به افزایش نرخ ارز افزود: «قیمت ارز به سطح بسیار بالایی رسیده و درچنین وضعیتی، صحبت‌های مسئولان درباره تزریق ارز به بازار نیز تاثیر قابل‌توجهی نداشته است. در مقطعی اعلام شد که ۲ میلیارددلار برای کنترل بازار ارز عرضه خواهد شد؛ اما آن‌چه در عمل مشاهده کردیم، افزایش بیشتر نرخ ارز بود. امروز قیمت دلار از ۱۷۰ هزارتومان عبور کرده و این وضعیت فشار سنگینی بر تولیدکنندگان وارد می‌کند.»
این قطعه‌ساز درباره موجودی انبار قطعه‌سازان تصریح کرد: «وضعیت انبار مواداولیه مثبت نیست. با توجه به موجودی فعلی، شاید برخی واحدها بتوانند تا پایان پاییز به‌فعالیت خود ادامه دهند؛ اما پس از آن مشخص نیست چه اتفاقی رخ خواهد داد. استمرار شرایط فعلی، برای قطعه‌سازان بسیار دشوار است و احتمال کاهش بیشتر ظرفیت تولید وجود دارد.»
وی تایید کرد: «اگر مشکلات تامین مواداولیه، نقدینگی و بازار ادامه پیدا کند، ظرفیت تولید می‌تواند از میزان فعلی نیز پایین‌تر بیاید. قطعه‌سازان اکنون با حداقل توان در حال فعالیت هستند و هر اختلال جدید، مانند افزایش بیشتر قیمت مواداولیه یا توقف تامین، می‌تواند به کاهش تولید منجر شود.»
پیوند اقتصاد و سیاست
رئیس انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مازندران درباره انتظارات از مسئولان اظهار داشت: «به‌نظر من، نمی‌توان مسائل اقتصادی را از مسائل سیاسی جدا کرد. تصمیم‌های سیاسی و نوع تعامل کشور با سایر کشورها، به‌طور مستقیم بر صنعت، تجارت، حمل‌ونقل، تامین مواداولیه و دسترسی به منابع مالی تاثیر می‌گذارد. وقتی مسیرهای مختلف ارتباطی بسته می‌شود، طبیعی است که تولید نیز تحت فشار قرار بگیرد.»
ذکریایی اضافه کرد: «در شرایط فعلی، محدودیت‌های ناشی از تحریم و بسته شدن مسیرهای حمل‌ونقل، فعالیت اقتصادی را دشوار کرده است. مسیرهای دریایی و زمینی با مشکل مواجه هستند و انتقال کالا زمان زیادی می‌برد. برای نمونه، ایران‌خودرو حدود هزار دستگاه کامیون دارد، اما در یکی از مرزهای موجود، خروج این کامیون‌ها ممکن است حدود ۲۰ روز زمان ببرد. با چنین شرایطی نمی‌توان تولید و تجارت را به شکل عادی ادامه داد.»
این مقام صنفی ادامه داد: «وقتی مسیر حمل‌ونقل کند یا مسدود می‌شود، مواداولیه به‌موقع به کارخانه نمی‌رسد و محصول نهایی نیز نمی‌تواند در زمان مناسب جابه‌جا شود. این وضعیت، هزینه‌های تولید را افزایش می‌دهد و برنامه‌ریزی بنگاه‌ها را مختل می‌کند. درنهایت، فشار این محدودیت‌ها به کل زنجیره تولید منتقل می‌شود.»
ذکریایی درباره عملکرد مدیران و مسئولان اقتصادی اظهار داشت: «در شرایط فعلی، اختیار عمل مسئولان اقتصادی نیز محدود شده است. از ابتدا، انتخاب برخی مدیران دولتی بر مبنای شایسته‌سالاری انجام نشد و این مساله در عملکرد دستگاه‌های اجرایی اثر گذاشته است. من چشم‌انداز روشنی برای چند ماه آینده صنعت نمی‌بینم؛ مگر آن‌که در سیاست‌های اقتصادی و شیوه مدیریت بحران تغییر ایجاد شود.»
نگرانی از کمبود گاز
رئیس انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مازندران درباره وضعیت تامین انرژی در استان مازندران گفت: «مازندران همواره در تامین گاز با چالش مواجه بوده و امسال این مشکل جدی‌تر شده است. اعلام شده که از آذرماه ممکن است تأمین گاز صنایع محدود شود. اگر این اتفاق رخ دهد، همان بخش محدودی از فعالیت واحدهای صنعتی که همچنان ادامه دارد نیز دچار مشکل خواهد شد.»
ذکریایی افزود: «اکنون مذاکراتی برای تامین گاز از مسیرهایی مانند ترکمنستان انجام می‌شود، اما باید دید این مذاکرات تا چه اندازه موفق خواهد بود و چه میزان گاز می‌توان برای استان مازندران تامین کرد. گفته شده است که از پایان آبان‌ماه احتمال قطع گاز منطقه وجود دارد. ممکن است شدت قطعی به اندازه‌ای که اعلام شده نباشد، اما به هر حال نگرانی درباره تامین انرژی کاملا جدی است.»
وی تایید کرد: «اختلال در تامین گاز، بخش صنعت را به‌شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. در بسیاری از واحدها، کاهش گاز می‌تواند تولید را حداقل به نصف برساند. این موضوع برای واحدهایی که به کوره، عملیات حرارتی یا فرآیندهای وابسته به گاز نیاز دارند، آسیب بیشتری ایجاد خواهد کرد.»
این مقام صنفی گفت: «برخی شرکت‌ها ۱۰۰ درصد به گاز وابسته هستند. یکی از شرکت‌های ما نیز به‌طور کامل به گاز نیاز دارد. صنایع فولاد، واحدهای دارای کوره و مجموعه‌های ریخته‌گری از جمله بخش‌هایی هستند که بدون گاز امکان ادامه فعالیت ندارند. حتی واحدهایی که ریخته‌گری ندارند، اما عملیات حرارتی انجام می‌دهند، در صورت قطع گاز با مشکل مواجه خواهند شد.»
وی اظهار داشت: «قطعه‌سازان برای کاهش اثر قطعی احتمالی گاز، از همین حالا در حال آماده‌سازی بخشی از تولید هستند. برخی واحدها با استفاده از تسهیلات بانکی تلاش می‌کنند مواداولیه بیشتری تهیه کنند تا در دوره کمبود انرژی، بخشی از نیاز تولید را از قبل تامین کرده باشند. با این حال، این اقدامات هزینه‌بر است و توان همه واحدها برای اجرای چنین برنامه‌ای یکسان نیست.»
