صنعت‌خودرو چین که طی سال‌های گذشته با سرعت بالایی در زمینه افزایش ظرفیت تولید، توسعه خودروهای برقی و گسترش بازارهای صادراتی پیش رفته، اکنون با مساله مهم‌تری مواجه شده است؛ حفظ کیفیت محصولات در شرایطی که سرعت عرضه مدل‌های جدید و شدت رقابت میان خودروسازان به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. به‌همین دلیل، سیاستگزاران چینی در سال ۲۰۲۶ ارتقای کیفیت را به یکی از محورهای اصلی برنامه توسعه صنعت‌خودرو تبدیل کرده‌اند؛ رویکردی که برخلاف دوره‌های گذشته، صرفا بر بهبود مشخصات فنی یا افزایش امکانات خودروها متمرکز نیست و موضوعاتی مانند دوام بلندمدت، قابلیت اطمینان، ایمنی نرم‌افزارها، کیفیت قطعات و انضباط تولید را نیز در بر می‌گیرد.
بررسی آخرین سیاست‌ها و اظهارات وزارت صنعت و فناوری اطلاعات چین نشان می‌دهد این کشور درحال حرکت به سمت نظامی جامع‌تر برای کنترل کیفیت خودرو است. در این چارچوب، مسئولیت خودروسازان از مرحله طراحی و تولید فراتر رفته و آزمون فناوری‌های جدید، مدیریت تامین‌کنندگان، پایش عملکرد محصولات در بازار و فراخوان خودروهای دارای نقص نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
برنامه یک‌ساله برای اصلاح کیفیت خودرو
مهم‌ترین اقدام دولت چین در این زمینه، آغاز برنامه یک‌ساله ارتقای کیفیت و انطباق تولید خودرو در ۲۷ اوت ۲۰۲۶ با مشارکت چهار نهاد دولتی شامل وزارت صنعت و فناوری اطلاعات، وزارت امنیت عمومی، وزارت محیط‌زیست و سازمان تنظیم بازار است. این برنامه چهار محور اصلی را هدف قرار داده است: انطباق تولید انبوه با مشخصات تاییدشده، قابلیت اطمینان، دوام محصولات و اعتبارسنجی فناوری‌های جدید. بر اساس دستورالعمل منتشرشده، خودروسازان موظف شده‌اند عملکرد محصولات، فرآیندهای تولید و کیفیت قطعات تامین‌کنندگان را مورد بازبینی قرار دهند و نتایج بررسی‌های خود را تا پایان دسامبر ۲۰۲۶ به مراجع مسئول ارائه کنند.
دولت چین در برنامه ارتقای کیفیت خود، مقابله با رقابت غیرمنطقی و حفظ نظم بازار را نیز مورد توجه قرار داده است. انجمن خودروسازان چین هم هشدار داده است که رقابت غیرعقلانی می‌تواند ثبات تولید و ایمنی محصولات را تحت‌تاثیر قرار دهد
در این برنامه، تنها کیفیت یک نمونه خودرو در زمان خروج از کارخانه ملاک ارزیابی نیست؛ بلکه باید اطمینان حاصل شود محصولاتی که در تیراژ بالا تولید می‌شوند، از نظر مشخصات فنی، کیفیت مواداولیه، مجموعه‌های اصلی و فرآیند ساخت با نمونه تاییدشده مطابقت دارند. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش تیراژ در صورت نبود کنترل مستمر کیفیت می‌تواند به گسترش عیوب تولیدی در تعداد زیادی از خودروها منجر شود. از این رو، چین به‌دنبال آن است که فاصله میان کیفیت نمونه‌های آزمایشی و خودروهای تولید انبوه را کاهش دهد.
پایان دادن به شتاب‌زدگی در عرضه فناوری
یکی از مهم‌ترین تغییرات در راهبرد کیفیت خودروسازی چین، سخت‌گیری درباره فناوری‌هایی است که با سرعت بالا وارد محصولات جدید می‌شوند. توسعه سامانه‌های کمک‌راننده، رانندگی هوشمند، نمایشگرهای پیشرفته، تجهیزات الکترونیکی و طراحی‌های نوآورانه، اگرچه به افزایش جذابیت خودروها کمک کرده، اما در برخی موارد ریسک‌های جدیدی برای ایمنی و قابلیت اطمینان ایجاد کرده است.
وزارت صنعت چین در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ پیش‌نویس مقررات سخت‌گیرانه‌تری برای بررسی طراحی و آزمون محصولات جدید پیشنهاد کرد. مطابق این پیشنهاد، از ابتدای سال ۲۰۲۷ خودروسازانی که برای تایید مدل‌های جدید اقدام می‌کنند، باید اطلاعات فنی و مستندات بیشتری درباره طراحی‌های نوآورانه و آزمون‌های انجام‌شده ارائه دهند. درخواست‌هایی که آزمون کافی نداشته باشند یا اطلاعات نادرست در آن‌ها ارائه شود، ممکن است رد شوند.
این پیش‌نویس همچنین درباره برخی طراحی‌های خاص محدودیت‌هایی پیشنهاد کرده است؛ از جمله دستگیره‌های کاملا مخفی درها، نمایشگرهای تاشو یا انعطاف‌پذیر و استفاده از صندلی‌های چرخان یا موسوم به بدون جاذبه در زمان حرکت خودرو. همچنین برای عملکردهای ضروری مانند چراغ‌ها و برف‌پاکن‌ها، حفظ کنترل‌های فیزیکی مورد توجه قرار گرفته است. این مقررات هنوز در مرحله پیشنهاد و دریافت نظر عمومی قرار دارد و نباید آن را به‌عنوان قانون نهایی اجراشده معرفی کرد؛ با این حال، جهت‌گیری سیاستگزار چینی روشن است: نوآوری در خودرو نباید جایگزین آزمون مهندسی و الزامات ایمنی شود.
استانداردسازی؛ زیرساخت اصلی ارتقای کیفیت
چین در سال جاری میلادی، استانداردسازی را به یکی از ابزارهای اصلی ارتقای کیفیت تبدیل کرده است. وزارت صنعت و فناوری اطلاعات این کشور در ۲۶ مه ۲۰۲۶ برنامه کاری استانداردسازی صنعت‌خودرو را منتشر کرد که در آن تدوین و به‌روزرسانی استانداردهای مربوط به ایمنی، دوام، خودروهای برقی، باتری، سامانه‌های هوشمند و قطعات الکترونیکی در اولویت قرار گرفته است. در بخش ایمنی، استانداردهای مربوط به سامانه کنترل پایداری الکترونیکی، ترمز کمکی، ایمنی سازه‌ای، صندلی و تجهیزات خودرو در دستور کار قرار گرفته‌اند.
همچنین استانداردهای مرتبط با عملکرد خودرو در شرایط آب‌وهوایی سخت، کیفیت سیستم‌های تعلیق و ترمز و ایمنی اجزای اصلی خودرو در حال توسعه یا بازنگری هستند. در حوزه خودروهای برقی نیز ایمنی باتری، دوام چرخه شارژ، مدیریت حرارتی، عملکرد موتورهای برقی، ایمنی پس از تصادف و بازیافت باتری مورد توجه قرار گرفته است. این رویکرد نشان می‌دهد چین به‌دنبال آن است که کیفیت خودروهای برقی را از سطح عملکرد اولیه به سمت ایمنی و دوام در طول عمر محصول ارتقا دهد.
از سوی دیگر، در حوزه خودروهای هوشمند، امنیت اطلاعات، ایمنی سایبری، عملکرد نرم‌افزارها و اعتبارسنجی سامانه‌های رانندگی خودکار اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند. استاندارد ملی اجباری برای سامانه‌های ترکیبی کمک‌راننده نیز منتشر شده که از اول ژانویه ۲۰۲۷ اجرایی خواهد شد.
کیفیت زنجیره‌تامین؛ مسئولیت خودروساز فقط به خط تولید محدود نیست
یکی دیگر از محورهای راهبرد چین، تقویت نظارت بر تامین‌کنندگان قطعات است. در برنامه یک‌ساله ارتقای کیفیت، خودروسازان باید استانداردهای خرید، بازرسی قطعات ورودی، کیفیت مجموعه‌های اصلی و توان تولیدی تامین‌کنندگان خود را بررسی کنند.
این سیاست از آن جهت اهمیت دارد که کیفیت خودرو به عملکرد یک کارخانه یا خط مونتاژ محدود نمی‌شود. ضعف در کیفیت یک قطعه الکترونیکی، سامانه ترمز، باتری یا اجزای سازه‌ای می‌تواند عملکرد کل خودرو را تحت‌تاثیر قرار دهد. در همین راستا، دولت چین به‌دنبال افزایش مسئولیت‌پذیری خودروسازان در برابر زنجیره‌تامین است.
دولت چین به دنبال افزایش مسئولیت‌پذیری خودروسازان در برابر زنجیره‌تامین است. همچنین ایجاد نظام مدیر ارشد کیفیت در شرکت‌های خودروسازی و تشویق شرکت‌ها به انتشار اطلاعات کیفیت برای استفاده داخلی و اطلاع‌رسانی عمومی در دستور کار سیاستگزار قرار گرفته است
همچنین ایجاد نظام مدیر ارشد کیفیت در شرکت‌های خودروسازی و تشویق شرکت‌ها به انتشار اطلاعات کیفیت برای استفاده داخلی و اطلاع‌رسانی عمومی، در دستور کار سیاستگزار قرار گرفته است. بر اساس این رویکرد، خودروساز باید پیش از بروز بحران در بازار، ضعف‌های تولیدی و فنی را شناسایی کند و در صورت کشف نقص ایمنی، فرآیند فراخوان را به‌موقع آغاز کند. به‌عبارت دیگر، کیفیت از یک موضوع مرتبط با کنترل نهایی محصول به یک مسئولیت سازمانی در تمام مراحل توسعه و تولید تبدیل می‌شود.
مقابله با جنگ قیمتی برای حفظ کیفیت
سیاست جدید چین را نمی‌توان بدون توجه به شرایط رقابت در بازار خودرو این کشور تحلیل کرد. رقابت شدید میان خودروسازان، به‌ویژه تولیدکنندگان خودروهای برقی، در سال‌های اخیر فشار زیادی بر قیمت محصولات و حاشیه‌سود شرکت‌ها وارد کرده است. در چنین شرایطی، کاهش قیمت اگر با افزایش بهره‌وری و بهبود فرآیند تولید همراه نباشد، ممکن است به‌کاهش کیفیت قطعات، فشار بر تامین‌کنندگان و تضعیف کنترل تولید منجر شود. دولت چین در برنامه ارتقای کیفیت خود، مقابله با رقابت غیرمنطقی و حفظ نظم بازار را نیز مورد توجه قرار داده است. انجمن خودروسازان چین هم هشدار داده است که رقابت غیرعقلانی می‌تواند ثبات تولید و ایمنی محصولات را تحت‌تاثیر قرار دهد.
بنابراین، راهبرد پکن صرفا سخت‌گیری درباره مشخصات فنی خودرو نیست؛ بلکه تلاش می‌کند شرایطی ایجاد کند که خودروسازان برای حفظ سهم بازار، کیفیت و ایمنی را قربانی کاهش قیمت نکنند.
نتایج اولیه؛ بهبود کیفیت اولیه، چالش در دوام و تجهیزات هوشمند
گزارش‌های مؤسسه «جی.دی پاور» از بازار خودرو چین نیز ابعاد این تغییر را روشن‌تر می‌کند. براساس مطالعه کیفیت اولیه خودرو در سال ۲۰۲۶، میانگین مشکلات گزارش‌شده از سوی مالکان خودروهای جدید به ۲۱۱ مورد در هر ۱۰۰ دستگاه رسیده که نسبت به سال قبل 8 مورد کاهش نشان می‌دهد.
در همین مطالعه، برای نخستین‌بار برندهای داخلی چین با ثبت ۲۱۸ مشکل در هر ۱۰۰ خودرو، عملکرد بهتری از برندهای خارجی بازار انبوه با ۲۲۴ مشکل و برندهای لوکس با ۲۱۹ مشکل ثبت کرده‌اند. این داده‌ها نشان‌دهنده بهبود کیفیت اولیه محصولات چینی است؛ هرچند به معنای برتری همه برندهای داخلی در تمام شاخص‌های کیفیت نیست.
مطالعه قابلیت اطمینان خودروهای بنزینی نیز نشان می‌دهد تعداد مشکلات گزارش‌شده در هر ۱۰۰ خودرو به ۱۹۲ مورد رسیده که نسبت به سال قبل ۵.۳ مورد کاهش دارد. با این حال، مشکلات طراحی، سامانه‌های سرگرمی و اطلاعاتی و تجهیزات کمک‌راننده همچنان از چالش‌های اصلی هستند.
یکی از یافته‌های مهم این بررسی آن است که مشکلات خودرو در دوره سه تا چهار سال مالکیت، نسبت به‌دوره دو تا سه سال، ۴۷ مورد در هر ۱۰۰ خودرو افزایش پیدا می‌کند. این موضوع نشان می‌دهد ارزیابی کیفیت خودرو نباید تنها به ماه‌های نخست پس از تحویل محدود شود و آزمون دوام بلندمدت باید نقش پررنگ‌تری در برنامه توسعه محصولات داشته باشد.
کیفیت؛ مرحله تازه رقابت خودروسازان چینی
مجموع سیاست‌های چین در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد این کشور در حال تغییر معیارهای رقابت در صنعت‌خودرو است. در دوره‌ای که افزایش تیراژ، توسعه خودروهای برقی و سرعت عرضه مدل‌های جدید از مهم‌ترین شاخص‌های رشد محسوب می‌شد، اکنون قابلیت اطمینان، دوام، ایمنی نرم‌افزار، کیفیت قطعات و انطباق تولید انبوه با استانداردهای تاییدشده اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند. البته اجرای این سیاست‌ها به‌تنهایی تضمین‌کننده ارتقای کیفیت نیست.
اثربخشی آن‌ها به میزان نظارت واقعی، استقلال مراکز آزمون، شفافیت اطلاعات عیوب، مسئولیت‌پذیری خودروسازان و نحوه برخورد با محصولات دارای نقص بستگی دارد. با این حال، جهت‌گیری سیاست صنعتی چین حاکی از آن است که این کشور قصد دارد دستاوردهای خود در تولید انبوه و توسعه فناوری را با نظام سخت‌گیرانه‌تری از کنترل کیفیت همراه کند. برای خودروسازان چینی، رقابت آینده تنها بر سر قیمت، پیمایش خودروهای برقی یا تعداد امکانات نخواهد بود؛ بلکه توانایی حفظ عملکرد محصول در طول عمر استفاده و جلب اعتماد مشتری به یکی از معیارهای اصلی رقابت تبدیل خواهد شد.
